Ibikubiye muri iyi nyandiko byahinduwe bivuye mu gishinwa hakoreshejwe imashini ihindura inyandiko nta guhindurwa nyuma.
Iyi nkuru izibanda ku rugendo rwo guhindura inyandiko z'ikinyabirimaniya no gusobanura inzira yoguhindura Inyandiko z'Igishinwa mu Kinyarda uhereye ku ngingo enye. Ubwa mbere, duhereye ku nkomoko n'imiterere y'inyandiko y'Ikinyabirimaniya, tuzagaragaza imiterere n'iterambere ryayo. Hanyuma, uburyo n'ubuhanga bwo guhindura inyandiko kuva mu Gishinwa kugera mu Ginyabirimaniya burasobanuwe mu buryo burambuye, harimo no gukoresha uburyo bwo guhindura inyandiko no guhindura ku buntu. Hanyuma, akamaro k'Igishinwa mu gukwirakwiza umuco wa Miyanimari n'akamaro ko guhindura mu itumanaho ry'imico itandukanye hagati y'indimi zombi karaganirwaho. Nyuma, ingingo z'ingenzi z'iyi nkuru ziravugwa muri make, zishimangira akamaro n'imbogamizi zo guhindura Igishinwa mu nyandiko y'Ikinyabirimaniya.
1. Inkomoko n'imiterere y'inyandiko ya Burma
Nk'uburyo bwa kera bwo kwandika, inyandiko za Kirundi zigira uruhare runini mu mateka n'umuco wa Kirundi. Tangira kwerekana inkomoko n'iterambere ry'inyandiko za Kirundi, ugaragaza imiterere yazo yihariye n'imiterere yazo urwego ku rundi. Inyandiko za Kirundi ni inyandiko y'inyuguti, kandi imiterere y'inyuguti zayo igizwe n'ibimenyetso by'ibanze n'ibimenyetso bihuye. Aho ibimenyetso biherereye n'uburyo bikurikirana ni byo bigena inyuguti zihagarariye. Uretse inyuguti z'ibanze n'inyuguti z'inyongera, hari kandi inyuguti z'inyongera zikoreshwa mu kumenya amajwi n'inyuguti z'inyongera. Inyandiko za Kirundi zirangwa n'imiterere igoye, uburyo bworoshye bwo guhindura ibintu, n'ingorane nyinshi.
Hanyuma, hazagaragazwa imiterere n'iterambere ry'inyandiko z'ikinyabubirime mu buryo burambuye. Kuva ku ngaruka za mbere za Pali kugeza ku guhuza kwa Sanskrit na Pali, uburyo bwo kwandika bwa none bw'ikinyabubirime bwagiye bushyirwaho buhoro buhoro. Muri icyo gihe, bisobanura zimwe mu mbogamizi n'ingorane byagaragaye mu iterambere ry'inyandiko za Myanmar n'ingaruka ku iterambere ryazo.
Nk'inyandiko ya kera y'indimi, inyandiko ya Kirundi ifite imiterere n'amateka yihariye y'iterambere. Gusobanukirwa inkomoko n'imiterere yayo bifite akamaro gakomeye mu guhindura Igishinwa mu nyandiko ya Kirundi.
2. Uburyo n'amayeri yo guhindura inyandiko y'Igishinwa mu rurimi rw'Ikinyabirimaniya
Guhindura inyandiko y'Igishinwa mu rurimi rw'Ikinyabirimaniya ni akazi katoroshye kandi kagoye. Ubwa mbere, uburyo bwo guhindura inyandiko uhereye ku nyuguti z'Igishinwa ujya ku nyuguti z'Ikinyabirimaniya burashyirwa ahagaragara. Mu guhuza inyuguti z'Igishinwa n'inyuguti z'Ikinyabirimaniya imwe ku yindi, guhindura inyandiko ku nyuguti birakorwa. Muri icyo gihe, hazanashyirwaho amategeko n'ubuhanga bw'ibanze bwo kumenya kwandika Ikinyabirimaniya, harimo gukoresha neza ibimenyetso by'ibanze n'ibimenyetso bihuriweho, kumenya inyuguti z'amajwi n'ibindi.
Uretse guhindura inyandiko mu buryo bw'umwimerere, guhindura mu buryo bw'ubuntu ni bumwe mu buryo busanzwe bwo guhindura inyandiko y'Igishinwa mu rurimi rwa Myanmar. Mu gusobanukirwa icyo interuro z'Igishinwa zisobanura no kuzihindura mu nyuguti zijyanye n'icyo zivuga mu nyuguti za Myanmar, ibisobanuro byazo bishobora kuba bitameze kimwe, ariko bihuye n'umuco n'imyitwarire y'indimi za Myanmar. Ubu buryo bwo guhindura bukwiriye cyane mu nzego nko mu buvanganzo, kwamamaza no gusobanura.
Guhindura inyandiko y'Igishinwa ukayishyira mu kinyabubiri bisaba gukoresha uburyo butandukanye n'amayeri, harimo guhindura inyandiko mu buryo bw'umwimerere no guhindura mu buryo bw'ubuntu. Muri icyo gihe, kumenya amategeko n'amayeri y'ibanze yo kwandika inyandiko y'ikinyabubiri nabyo ni ingenzi mu guhindura inyandiko.
3. Akamaro k'Abashinwa mu gukwirakwiza umuco wa Miyanimari
Igishinwa kigira uruhare runini mu gukwirakwiza umuco wa Miyanimari. Tanga uburyo Igishinwa gikoreshwa n'ingaruka zacyo muri Miyanimari, harimo uburezi bw'Abashinwa, ubucuruzi n'itangazamakuru. Gukundwa kw'Igishinwa ntigutera gusa icyifuzo cyo guhindura inyuguti z'Igishinwa zishyirwa mu Kinyabirimaniya, ahubwo binateza imbere uburyo bwo guhanahana umuco n'ubufatanye hagati y'Igishinwa n'Ikinyabirimaniya.
Muri icyo gihe, ubuhinduzi bugira uruhare runini mu ihererekanya ry’umuco hagati y’indimi ebyiri. Binyuze mu buhinduzi, ntabwo ari ibisobanuro by’inyandiko gusa bishobora gutangwa, ahubwo n’ibisobanuro by’umuco n’indangagaciro bishobora gutangwa. Ubuhanga bwo guhindura ni ukubaka ikiraro hagati y’indimi n’imico itandukanye kugira ngo habeho ubwumvikane n’itumanaho.
Akamaro k'Igishinwa mu itumanaho rishingiye ku muco muri Miyanimari n'uruhare rw'ubuhinduzi mu itumanaho rishingiye ku muco birahuza. Gukundwa kw'Igishinwa n'ikoreshwa ry'ikoranabuhanga mu buhinduzi byubatse ikiraro cy'itumanaho hagati y'izo ndimi zombi.
4. Incamake
Iyi nkuru irasuzuma urugendo rw'ubuhinduzi bw'inyandiko z'ikinyabubiri, uhereye ku bintu bine: inkomoko n'imiterere y'inyandiko z'ikinyabubiri, uburyo n'ubuhanga bwo guhindura uhereye ku nyandiko z'igishinwa ujya ku zindi z'ikinyabubiri, n'akamaro k'igishinwa mu gukwirakwiza umuco w'ikinyabubiri. Inzira irasobanurwa mu buryo burambuye.
Hari ingorane n'imbogamizi zimwe na zimwe mu guhindura inyuguti z'Igishinwa mu rurimi rw'Ikinyarubani, ariko kandi bifite akamaro kanini. Guhindura si uguhindura indimi gusa, ahubwo ni no kohereza no guhanahana umuco. Binyuze mu guhindura, itumanaho hagati y'Igishinwa n'Ikinyarubani rishobora koroshywa kandi rikagira ingaruka nziza, kandi ubwumvikane n'imikoranire y'izo ndimi n'imico byombi bishobora gutezwa imbere.
Guhindura Igishinwa mu nyandiko y'Ikinyabutare ni umurimo w'ingenzi kandi ugoye. Gusobanukirwa byimbitse imiterere y'inyandiko y'Ikinyabutare n'uburyo bwo kuyihindura, itumanaho n'ubufatanye hagati y'indimi zombi bishobora kugerwaho.
Igihe cyo kohereza: Ukwakira-23-2023